با نزدیک شدن به پاییز، یکی از سؤال‌های همیشگی در داروخانه‌ها و مراکز درمانی این است: «واکسن آنفلوآنزا را چه زمانی بزنیم؟» پاسخ فقط «هرچه زودتر» نیست. زمان واکسیناسیون باید به‌گونه‌ای انتخاب شود که بدن پیش از افزایش گردش ویروس  در جامعه، فرصت کافی برای ایجاد ایمنی داشته باشد و این محافظت در طول فصل شیوع آنفلوآنزا نیز حفظ شود.

 واکسن همان روز اول از ما محافظت نمی‌کند 

پس از تزریق واکسن، سیستم ایمنی برای شناسایی آنتی‌ژن‌های ویروس و ایجاد پاسخ ایمنی مناسب به زمان نیاز دارد. معمولاً حدود دو هفته زمان لازم است تا پاسخ ایمنی به سطح مناسبی برسد. بنابراین، بهتر است واکسن پیش از افزایش قابل توجه موارد ابتلای آنفولانزا در سطح جامعه تزریق شود.

 پس بهترین زمان چه موقع است؟ 

برای بیشتر افراد، شهریور و مهر و به‌طور کلی اواخر تابستان و اوایل پاییز زمان مناسبی برای واکسیناسیون است. البته اگر فردی در این بازه واکسینه نشد، به معنی از دست رفتن فرصت نیست؛ واکسیناسیون در ماه‌های بعد نیز می‌تواند مفید باشد، به‌ویژه تا زمانی که ویروس‌های آنفلوآنزا در سطح جامعه در گردش هستند.

 چرا خیلی زود هم همیشه بهتر نیست؟ ایمنی ایجاد شده پس از واکسیناسیون با گذشت زمان ممکن است کاهش پیدا کند. این مسئله به‌خصوص در سالمندان اهمیت بیشتری دارد. بنابراین برای بیشتر افراد، واکسیناسیون در ابتدای پاییز می‌تواند تعادل مناسبی میان ایجاد ایمنی به‌موقع و حفظ آن در ادامه فصل ایجاد کند. چه کسانی باید بیشتر به زمان واکسیناسیون توجه کنند؟ 

کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، بیشتر در معرض عوارض جدی آنفلوآنزا قرار دارند. در برخی کودکان نیز بسته به سن و سابقه واکسیناسیون، ممکن است در یک فصل به دو دوز واکسن با فاصله مشخص نیاز باشد؛ بنابراین برنامه واکسیناسیون کودکان با مشورت با پزشک متخصص اطفال و متناسب با شرایط خود آنها تعیین شود.

 آیا ممکن است  بعد از تزریق  واکسن باز هم آنفلوآنزا بگیریم؟

 واکسن آنفلوآنزا قرار نیست احتمال ابتلا را به صفر برساند. هدف اصلی از واکسیناسیون، کاهش احتمال مرگ و میر و بستری در بیمارستان است. ابتلا به آنفولانزا پس از تزریق واکسن نیز ممکن است رخ دهد. واکسن، محافظت نسبتا بالایی در برابر سویه های کشنده و مرگبار ویروس ایجاد می کند اما محافظت صد درصد در برابر همه سویه ها ایجاد نمی کند. ویروس‌های آنفلوآنزا در طول زمان تغییر می‌کنند و میزان تطابق واکسن با ویروس‌های در گردش می‌تواند بر اثربخشی آن تأثیر بگذارد. با این حال، واکسیناسیون همچنان یکی از مهم‌ترین راه‌های کاهش خطر ابتلا و به‌ویژه کاهش خطر بیماری شدید و عوارض آن است.

 داروساز چه نکته‌ای را باید به مردم بگوید؟ 

مشاوره درباره واکسن فقط به «واکسن بزنیم یا نزنیم؟» محدود نمی‌شود. داروساز می‌تواند درباره زمان مناسب واکسیناسیون، سابقه واکسیناسیون، سن، بارداری،  شیردهی،  بیماری‌های زمینه‌ای، نحوه نگهداری واکسن و حساسیت‌های شدید و نیاز احتمالی به دوزهای بیشتر در برخی گروه‌ها راهنمایی ارائه کند. همچنین باید به فرد یادآوری شود که واکسن آنفلوآنزا جایگزین سایر اقدامات پیشگیرانه از قبیل استفاده از ماسک نیست.

 یک تصمیم ساده برای شروع فصل سرد بهترین زمان واکسیناسیون، زمانی است که بدن فرصت داشته باشد پیش از مواجهه گسترده با ویروس، پاسخ ایمنی ایجاد کند. بنابراین، برای بیشتر افراد اوایل پاییز زمان مناسبی برای دریافت واکسن آنفلوآنزاست؛ اما اگر واکسیناسیون به تاخیر افتاد، نباید صرفاً به دلیل گذشتن از ابتدای پاییز، آن را کنار گذاشت. 

در نهایت، واکسن آنفلوآنزا فقط یک تزریق برای پیشگیری از یک سرماخوردگی شدید نیست؛ بخشی از برنامه پیشگیری از بیماری‌ای است که می‌تواند برای برخی افراد، به‌ویژه گروه‌های پرخطر، عوارض جدی وحتی مرگ ایجاد کند.

 دکتر علی دهشهری، عضو هیأت علمی گروه بیوتکنولوژی دارویی دانشکده داروسازی شیراز